Macula Degeneratie

Wat is maculadegeneratie?

Leeftijdsgebonden maculadegeneratie is de meest voorkomende oorzaak van slechtziendheid in de westerse landen. Maculadegeneratie (MD) is een netvliesaandoening die het centrale zicht aantast. Het netvlies bevindt zich aan de achterzijde van het oog en bevat cellen die licht en kleur ontvangen (staafjes en kegeltjes), waarna er in de hersenen een beeld van wordt gemaakt.

Het punt van het netvlies dat het scherpste ziet, het centrale zicht, heet de macula lutea, ofwel de ‘gele vlek’. Deze plek bevat een zeer hoge concentratie cellen, zodat goede detailwaarneming mogelijk is. Bij maculadegeneratie wordt dit centrale zicht aangetast. Het perifere zicht (de randen van het gezichtsveld) is over het algemeen niet aangedaan, waardoor maculadegeneratie zelden tot volledige blindheid leidt. Echter, het centrale zien is zeer belangrijk en daarom kan een verslechtering hiervan grote gevolgen hebben op het dagelijks functioneren.

Welke vormen?

Maculadegeneratie kan op iedere leeftijd optreden. Op jonge leeftijd spreekt men van juveniele maculadegeneratie. Maar de meest voorkomende vorm van maculadegeneratie ontstaat na het 65e levensjaar en noemt men leeftijdsgebonden macula degeneratie (LMD). Het aantal ouderen en daarmee ook het aantal LMD-patiënten in Nederland neemt snel toe. Terwijl de totale bevolking de komende 10 jaar met 3,2% groeit van 16,6 miljoen in 2010 tot 17,0 miljoen in 2020, is de toename in de leeftijdsgroep 65+ bijna 34% (van 2,54 tot 3,40 miljoen in 2020).

Leeftijdsgebonden maculadegeneratie onderscheid zich in een ‘droge’ en ‘natte’ vorm.

Bij de droge vorm verandert het weefsel van de macula en gaat het centrale zien zeer geleidelijk, maar permanent achteruit. Door de langzame verandering van het zicht, wordt dit in een beginstadium soms niet direct opgemerkt. Vaak denkt men dat de oogsterkte verandert. Andere klachten kunnen bestaan uit een verminderd kleurenzien, meer moeite hebben om details te onderscheiden, gezichten niet kunnen herkennen, woorden slechts gedeeltelijk of vervormd zien of rechte lijnen lopen ineens krom.

Door de verslechtering van het weefsel in de macula groeien er kleine nieuwe bloedvaten (neovascularisatie) in de gele vlek. Deze nieuwe vaten zijn van mindere kwaliteit en bij 10% van de patiënten zullen ze gaan lekken. Wanneer een vat lekt spreekt men van ‘natte’ maculadegeneratie. Het zicht wordt abrupt slechter en zorgt voor acute en permanente beschadiging van de netvliescellen. Klachten die hierbij optreden zijn het zien van donkere vlekken in het gezichtsveld, delen van het het gezichtsveld vallen uit. [YUN1]

Risicofactoren

Uiteraard krijg niet iedereen maculadegeneratie. Maar er zijn wel een aantal risicofactoren bekend die een verhoogde kans geven op het krijgen van deze oogziekte. De risicofactoren zijn: een hoge leeftijd, erfelijkheid (als meer mensen in de familie maculadegeneratie hebben, is de kans groter dat u het ook krijgt), roken, geslacht (vrouwen hebben een grotere kans op het krijgen van maculadegeneratie dan mannen) en slechte voeding (met name een gebrek aan groente en fruit in het voedingspatroon geeft een grotere kans op de ziekte).

Onderzoek

Bij klachten gaat u naar de oogarts of optometrist voor onderzoek. Als blijkt dat ook met een optimale brilsterkte het maximale zichtvermogen niet behaald wordt, dan wordt de gezondheid van het oog verder onderzocht. Zo wordt onder andere het netvlies beoordeeld . Wanneer hierbij afwijkingen worden geconstateerd, wordt nader onderzoek gedaan. Dit kan bestaan uit een scan met een OCT (optical coherence topography). Dit is een methode waarmee zeer gedetailleerd de macula en de lagen van het netvlies in beeld gebracht kunnen worden.

Wanneer er een lekkend bloedvaatje gezien wordt of er is een vermoeden dat er een vaatje lekt, kan er ook gekozen worden voor een FAG (fluor angiogram). Hierbij wordt met behulop van een contrastvloeistof een serie foto’s gemaakt die de bloedstroom van het netvlies in kaart brengt.

Om de werkelijke veranderingen van het gezichtsveld te beoordelen wordt onderzoek gedaan met een perimeter. Door op verschillende plaatsen in het gezichtsveld lampjes te laten zien, kan exact in kaart gebracht worden of er sprake is van uitval in het gezichtsveld.

Behandeling

Helaas is er momenteel geen behandeling die maculadegeneratie geneest. De behandelingen die toegepast worden, kunnen de ziekte mogelijk remmen en in het beste geval een verbetering van de gezichtsscherpte geven. Ook is bekend dat voedingssupplementen ondersteuning kunnen bieden bij het gezond houden van het oog.

Leeftijdsgebonden maculadegeneratie leidde voorheen altijd tot ernstige slechtziendheid, echter sinds 2007 worden goede resultaten gezien bij de behandeling van de natte vorm. De meest gebruikte methode is het injecteren van een medicijn die de vaatnieuwvorming in het netvlies remt. De vloeistof wordt direct in het oog geïnjecteerd.

Low vision

Wanneer maculadegeneratie in een verder gevorderd stadium is, kan het zijn dat een gewone bril niet langer uitkomst biedt en er aanvullende hulpmiddelen nodig zijn. Dit kan een loep zijn, maar ook praktische begeleiding om het dagelijks functioneren te vereenvoudigen. Dit kan worden verzorgd door optometristen die gespecialiseerd zijn in Low Vision. Voor meer informatie hierover kunt u terecht op de website van de beroepsvereniging voor optometristen, de OVN (www.optometrie.nl).

Tevens bestaan er patiëntenverenigingen voor mensen met MD. Deze verenigingen leggen zich toe op belangenbehartiging, contact met lotgenoten en informatieverstrekking door middel van nieuwsbrieven en voorlichtingsdagen.